Black FridayGiảm 50% cả ba cuốnKết thúc sau --:--:--
Learn Italian Books

Trang chủ›Blog›Tu hay Lei? Cách xưng hô lịch sự và thân mật trong tiếng Ý

Tu hay Lei? Cách xưng hô lịch sự và thân mật trong tiếng Ý

Bởi Ban biên tập Learn Italian Books · Đăng 10 tháng 11, 2026

Dùng tu với người thân thiết hoặc ngang hàng, trong không khí thoải mái (bạn bè, gia đình, trẻ em, phần lớn người cùng lứa trong bối cảnh không trang trọng), và dùng Lei với người lớn bạn không quen, ở cửa hàng, văn phòng, dịch vụ, và với bất kỳ ai ở vị trí rõ ràng cao hơn. Lei đi với động từ ngôi thứ ba số ít, cùng dạng với “anh ấy” hay “cô ấy”: Come sta? thay vì Come stai? Khi phân vân, hãy bắt đầu bằng Lei; người kia thường sẽ đề nghị chuyển sang tu.

Tu và Lei là gì?

Tiếng Việt có cả một hệ thống xưng hô (bạn, anh, chị, cô, chú, bác…); tiếng Ý đơn giản hơn nhiều: chỉ có hai cách thường dùng để nói “bạn” với một người. Enciclopedia dell'Italiano của Treccani mô tả lựa chọn ngày nay phụ thuộc vào hai điều: mức độ thân thiết của quan hệ, và hai người có ngang hàng hay không.

Treccani cũng ghi nhận tu đang lan sang những bối cảnh trước đây trang trọng, như một số cửa hàng và giao tiếp trên mạng, nên hãy chờ đợi sự khác nhau giữa các thế hệ và các nơi.

Tình huống nào hợp với tu, tình huống nào hợp với Lei?

Tình huống Lựa chọn thường gặp
Bạn bè, gia đình, người yêu tu
Trẻ em và thanh thiếu niên tu
Bạn cùng lớp, bạn học tu
Đồng nghiệp cùng lứa, nhất là ở nơi làm việc thoải mái tu (thường từ sau ngày đầu)
Nhân viên bán hàng, phục vụ, pha chế Lei (cả hai phía), dù nhân viên trẻ có thể dùng tu
Bác sĩ, dược sĩ, nhân viên công quyền, cảnh sát Lei
Giáo viên hoặc giám khảo của bạn Lei, trừ khi được mời dùng tu
Người lớn tuổi bạn không quen Lei
Chăm sóc khách hàng qua điện thoại hoặc email Lei
Diễn đàn và mạng xã hội phần lớn là tu

Giám khảo trong phần thi nói CILS hay CELI có thể gọi bạn bằng tu hoặc Lei; hãy trả lời theo đúng cách đó.

Động từ thay đổi thế nào?

Lei dùng ngôi thứ ba số ít. Bí quyết chỉ có vậy:

Nghĩa tu Lei
Bạn khỏe không? Come stai? Come sta?
Bạn từ đâu đến? Di dove sei? Di dov'è?
Bạn nói tiếng Anh không? Parli inglese? Parla inglese?
Bạn dùng gì không? Prendi qualcosa? Prende qualcosa?
Bạn làm nghề gì? Che lavoro fai? Che lavoro fa?
Bạn giúp tôi một tay được không? Mi dai una mano? Mi dà una mano?
Bạn đã rất tử tế. Sei stato/a molto gentile. È stato/a molto gentile.

Câu mệnh lệnh thay đổi nhiều hơn, vì mệnh lệnh lịch sự dùng dạng giả định:

Nghĩa tu Lei
Xin lỗi Scusa Scusi
Này / Cho tôi hỏi (để gây chú ý) Senti Senta
Mời vào Entra Entri
Mời ngồi Siediti Si sieda
Ký vào đây Firma qui Firmi qui
Nói đi / Anh/chị cần gì Dimmi Mi dica

Đại từ thay đổi thế nào?

Vai trò tu Lei Ví dụ (Lei)
Chủ ngữ tu Lei Lei è di Roma?
Tân ngữ gián tiếp (“cho bạn”) ti Le Le piace il caffè?
Tân ngữ trực tiếp (“bạn”) ti La La ringrazio. (“Cảm ơn anh/chị”, nghĩa đen “tôi cảm ơn anh/chị”)
Phản thân ti si Come si chiama?
Sở hữu tuo, tua Suo, Sua Questo è il Suo passaporto?
Sau giới từ te Lei Questo è per Lei.

Viết hoa Lei, Le, La và Suo là một quy ước để phân biệt “anh/chị” với “cô ấy/của cô ấy”. Cách viết này phổ biến trong thư và email nhưng không bắt buộc; Treccani ghi nhận một chỉ thị năm 2002 của khu vực hành chính công thậm chí khuyên bớt dùng các chữ hoa tôn kính này.

Lei có đổi theo nam hay nữ không?

Tính từ hợp với người thật: Lei è stanco? với đàn ông, Lei è stanca? với phụ nữ. Ngày nay quá khứ phân từ cũng vậy: Lei è stato gentile với đàn ông. Đôi khi bạn vẫn thấy hợp giống cái trong văn bản rất trang trọng, dấu vết nguồn gốc của Lei, nhưng bạn không cần dùng.

Còn voi và Loro?

Để nói với nhiều người, tiếng Ý hằng ngày dùng voi trong mọi tình huống: Volete un tavolo per quattro? (“Các anh chị muốn bàn bốn người không?”). Dạng số nhiều rất trang trọng Loro (Loro desiderano?) hiếm gặp và nghe cổ hoặc mang tính nghi lễ, chủ yếu ở một số khách sạn và nhà hàng.

Voi với một người như cách nói lịch sự vẫn còn. Treccani mô tả nó còn phổ biến ở khắp miền Nam đất liền, kể cả trong giới trẻ, còn ở miền Bắc thì không mang sắc thái tôn trọng đặc biệt. Bạn chỉ cần nhận ra nó. Chế độ phát xít từng cố cấm Lei năm 1938 để thay bằng voi; lệnh cấm thất bại, và sau chiến tranh Lei vẫn là dạng lịch sự chuẩn.

Chuyển từ Lei sang tu thế nào?

Theo thói quen, người lớn tuổi hơn hoặc ở vị trí cao hơn là người đề nghị chuyển. Bạn sẽ nghe:

Đồng ý bằng Volentieri! hoặc Certo! Nếu bạn là người lớn hơn và muốn đề nghị, hãy dùng chính những câu này. Đừng tự chuyển chỉ vì ai đó trông thân thiện; hãy chờ lời đề nghị, hoặc hỏi.

Những lỗi thường gặp nhất

  1. Trộn hai dạng: Scusi, come ti chiami? Hãy chọn một: Scusi, come si chiama?
  2. Nói ciao với người bạn xưng Lei. Dùng buongiorno, buonasera và arrivederci. (Salve là lời chào trung tính dùng được cả hai.)
  3. Dùng động từ dạng tu với Lei: Lei parli inglese? phải là Lei parla inglese?
  4. Dùng Lei với trẻ em hoặc với gia đình bạn mình sau khi họ đã đề nghị tu: nghe lạnh lùng.
  5. Dịch “bạn” trong lời hướng dẫn thành tu trong email trang trọng. Trong văn viết trang trọng, giữ Lei từ đầu đến cuối, kể cả Le scrivo (“Tôi viết thư này gửi anh/chị”).

Người Việt nên để ý lỗi số 1: trong tiếng Việt, cách xưng hô có thể đổi linh hoạt giữa câu chuyện, còn trong tiếng Ý, với cùng một người, hãy giữ một dạng xuyên suốt.

Luyện tập

Viết lại mỗi câu ở dạng Lei.

  1. Scusa, sai dov'è la farmacia?
  2. Ti piace questa città?
  3. Siediti, per favore.
  4. Grazie, sei molto gentile. (với một phụ nữ)
  5. Come ti chiami e di dove sei?
  6. Ti mando i documenti domani.

Đáp án

  1. Scusi, sa dov'è la farmacia? Vì sao: scusi là mệnh lệnh lịch sự; sa là ngôi thứ ba của sapere.
  2. Le piace questa città? Vì sao: “cho bạn” thành Le khi dùng Lei.
  3. Si sieda, per favore. Vì sao: mệnh lệnh lịch sự của sedersi dùng dạng giả định si sieda.
  4. Grazie, è molto gentile. Vì sao: sei thành è; tính từ giữ giống cái vì người đó là phụ nữ.
  5. Come si chiama e di dov'è? Vì sao: phản thân ti thành si; sei thành è.
  6. Le mando i documenti domani. Vì sao: tân ngữ gián tiếp “cho bạn” với Lei là Le.

Câu hỏi thường gặp

Dùng tu với người lạ ở Ý có bất lịch sự không?

Có thể, nhất là với người lớn tuổi, ở cửa hàng và văn phòng, hoặc với người đang làm nhiệm vụ chính thức. Giữa người trẻ và trên mạng thì bình thường. Bắt đầu bằng Lei không bao giờ sai.

Người Ý có dùng Lei với bác sĩ và giáo viên không?

Nói chung là có, với bác sĩ, dược sĩ và phần lớn giáo viên dạy người lớn. Giáo viên dạy trẻ em và nhiều giáo viên ngoại ngữ dùng tu với học viên; hãy theo cách giáo viên dùng.

Thi CILS hay CELI nên dùng tu hay Lei?

Dùng dạng mà giám khảo dùng, còn trong bài viết thì theo tình huống: Lei cho email trang trọng gửi văn phòng hay chủ nhà, tu cho tin nhắn gửi bạn bè. Sự phù hợp về văn phong là một tiêu chí chấm điểm phần viết.

Voi có phải cách nói lịch sự không?

Với nhiều người, voi đơn giản là “các bạn”, lịch sự hay không. Với một người, đó là cách nói lịch sự theo vùng, phổ biến ở miền Nam; tiếng Ý chuẩn dùng Lei.

Học ngay từ bài đầu tiên

Tu và Lei xuất hiện từ những đoạn hội thoại đầu tiên của một khóa cho người mới bắt đầu. Unità 1 của Italiano A1 miễn phí với email, và trang giáo trình Italiano A1 cho biết các phần tiếp theo. Để luyện dạng động từ, trang thì hiện tại tiếng Ý có bảng chia đầy đủ, và gọi cà phê ở quán bar Ý là cuộc trò chuyện thật đầu tiên rất hợp để dùng Lei. Các tình huống khác trong chuyến đi có ở bài tiếng Ý du lịch.

Bài liên quan: câu mệnh lệnh tiếng Ý · viết email trang trọng bằng tiếng Ý.

Nguồn tham khảo

Kiểm tra ngày 10/11/2026.

Bài do ban biên tập Learn Italian Books viết — những người soạn Italiano A1, Italiano B1 và làm phần audio của hai cuốn sách. Chúng tôi cập nhật bài khi sách hay lời khuyên thay đổi.

← Tất cả bài viết

Nhận mẹo học và tin Unità mới qua email

Thỉnh thoảng một email ngắn: cách học với sách, ghi chú ngữ pháp, và khi nào có Unità mới. Huỷ bất cứ lúc nào.

Email chỉ dùng cho các thư này. Chính sách bảo mật