Trang chủ›Blog›Mạo từ tiếng Ý thật đơn giản: il, lo, la, l', i, gli, le — và un, uno, una
Mạo từ tiếng Ý thật đơn giản: il, lo, la, l', i, gli, le — và un, uno, una
Tiếng Ý có bảy mạo từ xác định, tương đương “the” trong tiếng Anh — il, lo, l', la, i, gli, le — và bốn mạo từ không xác định, tương đương “a/an” (gần với “một”): un, uno, una và un'. Hai điều quyết định bạn cần từ nào: giống và số của danh từ, và âm đầu tiên của từ đứng ngay sau mạo từ. Phần lớn từ giống đực đi với il và un; lo, gli và uno đứng trước s + phụ âm, z, gn, ps, x và y; trước nguyên âm, dùng l' (số nhiều là gli hoặc le), un, hoặc un' cho giống cái.
Dùng mạo từ xác định nào: il, lo, l', la, i, gli hay le?
Tìm hàng ứng với âm đầu của từ đứng sau, rồi tìm cột theo giống và số.
| Từ đứng sau bắt đầu bằng… | Giống đực số ít | Giống đực số nhiều | Giống cái số ít | Giống cái số nhiều |
|---|---|---|---|---|
| một phụ âm | il treno | i treni | la finestra | le finestre |
| s + phụ âm, hoặc z | lo scontrino, lo zio | gli scontrini, gli zii | la scuola, la zia | le scuole, le zie |
| gn, ps, x, y | lo gnomo, lo psicologo, lo yogurt | gli gnomi, gli psicologi, gli yogurt | la psicologa | le psicologhe |
| một nguyên âm | l'albero | gli alberi | l'isola | le isole |
(treno = tàu hoả, finestra = cửa sổ, scontrino = hoá đơn, zio/zia = chú/cô, albero = cây, isola = hòn đảo.)
Lo cũng đứng trước pn (lo pneumatico, lốp xe) và trước chữ i đọc như “y” trong tiếng Anh yes (lo iodio, i-ốt). Giống cái không đổi trước s + phụ âm hay z: trước mọi phụ âm đều là la. Các cặp cần nhớ: il → i, lo → gli, l' giống đực → gli, la → le, l' giống cái → le.
Dùng mạo từ không xác định nào: un, uno, una hay un'?
| Từ đứng sau bắt đầu bằng… | Giống đực | Giống cái |
|---|---|---|
| một phụ âm | un treno | una finestra |
| s + phụ âm, z, gn, ps, x, y | uno scontrino, uno zio, uno psicologo | una scatola, una zanzara |
| một nguyên âm | un albero (không có dấu nháy) | un'isola |
Chỗ nào bạn nói lo, hãy nói uno; chỗ nào nói il hoặc l' giống đực, hãy nói un. Dấu nháy (') chỉ dành cho giống cái: un attore (một nam diễn viên) nhưng un'attrice (một nữ diễn viên). Un không có số nhiều; muốn nói “vài, một ít”, xem dei, degli, delle ở phần dưới.
Chọn thế nào cho đúng? Hãy nghe âm đầu của từ đứng sau
Mạo từ hợp giống và số với danh từ của nó, nhưng hình dạng của mạo từ lại tuỳ vào từ đứng ngay sau. Thường đó là danh từ. Đặt tính từ lên trước thì tính từ quyết định:
- lo studente → il bravo studente (cậu sinh viên giỏi)
- il treno → lo stesso treno (cùng chuyến tàu đó)
- gli amici → i vecchi amici (những người bạn cũ)
- un'amica → una vecchia amica (một cô bạn cũ)
- uno zio → un caro zio (một người chú thân yêu)
Đây là chuyện âm, không phải chữ viết. Chữ h trong tiếng Ý là âm câm, nên hotel được xử lý như từ bắt đầu bằng nguyên âm: l'hotel, gli hotel, un hotel. Chữ y của yogurt đọc như chữ i của ieri, vì thế nó đi với lo.
Người mới học hay mắc những lỗi nào nhất?
- I trước nguyên âm. Giống đực số nhiều trước nguyên âm luôn là gli: gli amici, gli occhi, không bao giờ là i amici.
- L' ở số nhiều. Dấu nháy chỉ có ở số ít: l'amica → le amiche, l'albero → gli alberi. Tiếng Ý hiện đại không chấp nhận l'amiche.
- Quên rằng z và ps vẫn giữ quy tắc ở số nhiều. Lo zio → gli zii, lo psicologo → gli psicologi. Bạn có thể nghe người ta nói i psicologi, nhưng khi viết hãy dùng gli.
- Từ nước ngoài. Chúng theo cách đọc, và phần lớn giữ nguyên ở số nhiều: lo yogurt → gli yogurt, lo sport → gli sport, il computer → i computer.
- Lo hoặc uno với danh từ giống cái. Hai từ này chỉ dùng cho giống đực: la zia, la studentessa, una psicologa.
- Thêm dấu nháy sau un giống đực. Un ospedale, un albero: không có dấu nháy.
Khi nào tiếng Ý dùng mạo từ còn tiếng Anh thì không?
Với tính từ sở hữu. Tiếng Anh nói “my house” không cần “the”, nhưng tiếng Ý thường đặt mạo từ trước mio, tuo, suo…: la mia casa (nhà của tôi), il tuo telefono (điện thoại của bạn), i nostri vicini (hàng xóm của chúng tôi). Ngoại lệ lớn là danh từ chỉ người thân ở số ít đứng một mình: mia madre, mio fratello, tua zia, suo marito. Mạo từ quay lại khi:
- danh từ ở số nhiều: i miei fratelli, le sue cugine;
- tính từ sở hữu là loro: il loro figlio;
- bạn thêm một tính từ hoặc dùng dạng thu nhỏ (diminutivo): la mia cara zia (cô/dì thân yêu của tôi), il mio fratellino (em trai nhỏ của tôi).
Với mamma và papà, bạn sẽ nghe cả hai cách: mia mamma là cách nói thường gặp ở phần lớn nước Ý, còn la mia mamma nghe nhiều nhất ở vùng Toscana.
Trong câu nói chung chung. Khi nói về sự vật nói chung, tiếng Anh bỏ “the”, tiếng Việt cũng để danh từ trơn; tiếng Ý thì vẫn giữ mạo từ. Il caffè mi tiene sveglio (Cà phê làm tôi tỉnh ngủ). I gatti dormono molto (Mèo ngủ nhiều).
Với tên ngôn ngữ. Tên một ngôn ngữ làm chủ ngữ hoặc tân ngữ thường có mạo từ: L'italiano è una lingua musicale (Tiếng Ý là một ngôn ngữ giàu nhạc tính), Sto imparando il giapponese (Tôi đang học tiếng Nhật). Sau parlare thường bỏ mạo từ (Parli tedesco?, Bạn có nói tiếng Đức không?), và các cụm cố định như in italiano (bằng tiếng Ý) hay un corso di spagnolo (một khoá học tiếng Tây Ban Nha) không có mạo từ.
Với ngày tháng và thứ. Il concerto è il 12 giugno (Đêm hoà nhạc diễn ra ngày 12 tháng 6); trước âm nguyên âm thì là l'8 marzo. Năm cũng có mạo từ: nel 2027 (vào năm 2027) là in + il. Với thứ trong tuần, mạo từ mang nghĩa “mỗi, hằng”: Il sabato vado in piscina (Thứ Bảy nào tôi cũng đi bơi), còn Sabato vado in piscina là “Thứ Bảy này tôi đi bơi”.
Còn “vài, một ít” thì sao: dei, degli, delle?
Để làm số nhiều cho un, uno, una, tiếng Ý thường dùng di + mạo từ xác định, nghĩa là “vài, một ít”: dei pomodori (một ít cà chua), degli spinaci (một ít cải bó xôi), delle arance (vài quả cam). Vì được ghép từ i, gli, le, chúng theo đúng quy tắc âm đầu ở trên. Mạo từ bộ phận (partitivo) còn nhiều cách dùng khác, và thường được lược bỏ hẳn, nên hãy để dành nó cho lúc il, lo và gli đã thành phản xạ.
Luyện tập
Điền mạo từ. Ghi “—” nếu không cần mạo từ. Ở câu 1–7, nghĩa trong ngoặc có chữ “một” thì cần mạo từ không xác định; không có “một” thì cần mạo từ xác định.
- ___ zucchero (đường)
- ___ amiche (các bạn, đều là nữ)
- ___ psicologi (các nhà tâm lý học)
- ___ ospedale (một bệnh viện)
- ___ isola (một hòn đảo)
- ___ hotel (các khách sạn)
- ___ nuovo stadio (sân vận động mới)
- Stasera esco con ___ mia sorella e ___ suoi amici. (Tối nay tôi đi chơi với chị tôi và bạn bè của chị ấy.)
Đáp án
- lo zucchero: giống đực, bắt đầu bằng z.
- le amiche: giống cái số nhiều luôn là le; l' chỉ dùng ở số ít.
- gli psicologi: số ít là lo psicologo, nên số nhiều là gli.
- un ospedale: giống đực trước nguyên âm dùng un, không có dấu nháy.
- un'isola: giống cái trước nguyên âm dùng un'.
- gli hotel: chữ h câm, nên đây là âm nguyên âm, và giống đực số nhiều trước nguyên âm dùng gli.
- il nuovo stadio: mạo từ đi theo nuovo (n), không theo stadio; đứng riêng thì là lo stadio.
- — mia sorella, i suoi amici: danh từ chỉ người thân ở số ít đi với tính từ sở hữu thì không có mạo từ; amici ở số nhiều và không phải người thân, nên có mạo từ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao là lo mà không phải il?
Để dễ phát âm. Tiếng Firenze cổ, nền tảng của tiếng Ý chuẩn, không chấp nhận một chuỗi dài phụ âm liền nhau: il studente sẽ đặt l, s và t liền một mạch, còn lo studente thì trôi chảy. Trong một bài viết cho Treccani, nhà ngôn ngữ học Paolo D'Achille giải thích quy tắc này và việc các dạng ấy dần được dùng cả trước gn, sc(i) và z. Với pneumatico, ngày nay il chiếm ưu thế trong cách dùng hằng ngày và không còn bị coi là lỗi, dù các sách ngữ pháp vẫn ưu tiên lo.
Trước từ bắt đầu bằng h, dùng gli hay i?
Gli. Chữ h trong tiếng Ý là âm câm, nên mạo từ nhìn vào âm nguyên âm phía sau: l'hotel → gli hotel, l'hamburger → gli hamburger, un hotel. Treccani lưu ý một vài từ tiếng Anh còn dao động, như l'hot dog hoặc lo hot dog, vì có người đọc ra âm h. Dù thế nào, số nhiều vẫn là gli.
Có cần mạo từ với mio hay mia không?
Hầu như luôn cần: la mia borsa, il mio lavoro, le mie chiavi. Ngoại lệ lớn duy nhất là danh từ chỉ người thân ở số ít đứng một mình: mia madre, mio cugino, tua sorella. Mạo từ quay lại với số nhiều (i miei cugini), với loro (la loro madre), và khi thêm tính từ hoặc dạng thu nhỏ (la mia sorellina). Với mamma và papà, cả mia mamma lẫn la mia mamma đều được dùng.
Tên nước và tên thành phố có mạo từ không?
Theo quy tắc chung, tên nước có, tên thành phố thì không: Il Portogallo è bellissimo (Bồ Đào Nha đẹp lắm), l'Italia, gli Stati Uniti, nhưng Roma è caotica (Roma thật hỗn loạn). Một vài thành phố có mạo từ ngay trong tên, như L'Aquila và La Spezia. Sau in, tên nước thường bỏ mạo từ (Vivo in Portogallo), nhưng tên ở số nhiều vẫn giữ, gộp với in: negli Stati Uniti. Với thành phố, dùng a: Abito a Napoli.
Luyện tập tiếp
Mạo từ nhớ lâu nhất khi bạn gặp đi gặp lại trong những câu thật. Hãy thử trang học thử Italiano A1 miễn phí, không cần đăng nhập: một hội thoại thật có audio giọng Ý và bài tập bạn tự kiểm tra được. Hoặc đọc miễn phí Unità 1 của Italiano A1 sau khi đăng nhập bằng email (không mật khẩu, không cần thẻ). Trong sách đầy đủ, mạo từ xác định có ở Unità 4 (Che lavoro fai?), mạo từ không xác định ở Unità 5 (Casa dolce casa) và tính từ sở hữu với danh từ chỉ người thân ở Unità 8 (La mia storia); Unità nào cũng có bài tập tự chấm và lời giải “Vì sao?” dưới mỗi đáp án. Phần giải thích được viết bằng ngôn ngữ của bạn. Xem Italiano A1 gồm những gì.
Bài liên quan: cách dùng piacere.
Nguồn tham khảo
Kiểm tra ngày 27/10/2026.
- Treccani, Determinativi, articoli, La grammatica italiana (2012): lo/gli trước s + phụ âm, z, gn, ps, pn, x, y và chữ i đọc như y; h câm; lo pneumatico được ưu tiên; không dùng mạo từ với tính từ sở hữu + danh từ người thân số ít, trừ khi thêm tính từ hoặc dạng thu nhỏ; la mia mamma chủ yếu ở Toscana.
- Treccani, Indeterminativi, articoli, La grammatica italiana (2012): uno, un, un'; không có dạng số nhiều, thay vào đó dùng dei, degli, delle.
- Andrea Viviani, Articolo (prontuario), Enciclopedia dell'Italiano, Treccani (2011): số nhiều không lược âm thành dấu nháy; il pneumatico không còn bị coi là sai; ngày tháng và thứ trong tuần.
- Paolo D'Achille, Perché in italiano non c'è una sola forma per l'articolo…, Treccani (2022): vì sao có il/lo và i/gli; il và i chiếm ưu thế với pneumatico; l'hotel, gli handicap.
- Patrizia Petricola, Nomi propri (prontuario), Enciclopedia dell'Italiano, Treccani (2011): tên nước có mạo từ, tên thành phố thì không (trừ những tên như L'Aquila, La Spezia); tên nước bỏ mạo từ sau in, trừ khi ở số nhiều (negli Stati Uniti).
- Marina Bongi, Uso dell'articolo e dell'aggettivo possessivo coi nomi di parentela, Accademia della Crusca (2008): mia madre không có mạo từ; mia mamma và la mia mamma; dạng thu nhỏ.