Trang chủ›Blog›Động từ bất quy tắc tiếng Ý: các dạng cần biết từ A1 đến B1, kèm bảng
Động từ bất quy tắc tiếng Ý: các dạng cần biết từ A1 đến B1, kèm bảng
Động từ tiếng Ý được coi là bất quy tắc khi gốc từ hoặc đuôi chia khác với ba mẫu parlare, credere, dormire. Tin vui là chỗ bất quy tắc chỉ tập trung ở vài nơi: thì hiện tại, quá khứ phân từ, gốc của thì tương lai và, trong sách văn học, passato remoto. Chỉ cần thuộc khoảng hai mươi động từ thông dụng nhất ở hiện tại, chừng hai chục phân từ và ba kiểu tương lai là bạn đủ dùng đến trình độ B1.
Vì sao một động từ bị coi là bất quy tắc?
Tiếng Việt không chia động từ, nên điều đầu tiên cần quen là mỗi ngôi có một dạng riêng. Động từ có quy tắc giữ nguyên gốc: parl-o, parl-i, parl-a. Động từ bất quy tắc đổi gốc (and-are nhưng vad-o), có đuôi riêng (ha, sa, dà), hoặc cả hai. Enciclopedia dell'Italiano của Treccani ghi nhận rằng phần lớn chỗ bất quy tắc nằm ở hiện tại (indicativo và congiuntivo), passato remoto và quá khứ phân từ, và không động từ nào bất quy tắc ở imperfetto ngoại trừ essere.
Từ đó có thứ tự học hợp lý: hiện tại trước, rồi phân từ (khi học passato prossimo), rồi gốc tương lai (dùng chung cho condizionale), và đến B1 là congiuntivo, vốn được tạo từ ngôi io của hiện tại. Trong nhóm -are chỉ có andare, dare, fare, stare là bất quy tắc.
Nên học những động từ nào trước?
Hai mươi động từ này gánh phần lớn giao tiếp hằng ngày. Các dạng lấy từ bảng động từ đi kèm bộ sách của chúng tôi.
| Động từ | Nghĩa | io | tu | lui / lei | noi | voi | loro |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| essere | là, thì, ở | sono | sei | è | siamo | siete | sono |
| avere | có | ho | hai | ha | abbiamo | avete | hanno |
| andare | đi | vado | vai | va | andiamo | andate | vanno |
| fare | làm | faccio | fai | fa | facciamo | fate | fanno |
| stare | ở, ở lại | sto | stai | sta | stiamo | state | stanno |
| dare | cho, đưa | do | dai | dà | diamo | date | danno |
| dire | nói | dico | dici | dice | diciamo | dite | dicono |
| venire | đến | vengo | vieni | viene | veniamo | venite | vengono |
| uscire | đi ra ngoài | esco | esci | esce | usciamo | uscite | escono |
| potere | có thể | posso | puoi | può | possiamo | potete | possono |
| volere | muốn | voglio | vuoi | vuole | vogliamo | volete | vogliono |
| dovere | phải | devo | devi | deve | dobbiamo | dovete | devono |
| sapere | biết | so | sai | sa | sappiamo | sapete | sanno |
| bere | uống | bevo | bevi | beve | beviamo | bevete | bevono |
| rimanere | ở lại, còn lại | rimango | rimani | rimane | rimaniamo | rimanete | rimangono |
| tenere | cầm, giữ | tengo | tieni | tiene | teniamo | tenete | tengono |
| salire | đi lên, lên (xe) | salgo | sali | sale | saliamo | salite | salgono |
| scegliere | chọn | scelgo | scegli | sceglie | scegliamo | scegliete | scelgono |
| tradurre | dịch | traduco | traduci | traduce | traduciamo | traducete | traducono |
| morire | chết, mất | muoio | muori | muore | moriamo | morite | muoiono |
- Dạng noi và voi gần như luôn có quy tắc: andiamo, andate; veniamo, venite.
- Loro* thường theo *io: vengo → vengono, esco → escono, dico → dicono. Ngoại lệ là các động từ rất ngắn: faccio nhưng fanno, vado nhưng vanno.
- Chú ý dấu: dà (động từ) có dấu để phân biệt với giới từ da; sto và sta không bao giờ có dấu.
Thì hiện tại có những nhóm quy luật nào?
Theo thứ tự trong bảng: nhóm thêm g ở io và loro; nhóm đổi nguyên âm thành nguyên âm đôi; nhóm có gốc dài ẩn trong nguyên mẫu; nhóm -sc- đổi cách đọc; động từ khuyết thiếu; các dạng một âm tiết.
| -go | vengo, tengo, rimango, salgo, scelgo, tolgo, spengo, pongo |
| ie, uo | vieni, tieni, siedo, muoio, puoi, vuoi |
| bev-, dic-, fac-, traduc-, pon- | bevo, dico, faccio, traduco, pongo |
| -sc- | esco / esci, conosco / conosci |
| posso, voglio, devo, so | |
| ho, so, do, sto, va, fa, sa |
Động từ ghép chia theo động từ gốc: proporre như porre, riuscire như uscire, mantenere như tenere. Thuộc một mẫu là có cả một họ.
Những quá khứ phân từ nào bất quy tắc?
Phân từ có quy tắc tận cùng bằng -ato, -uto, -ito. Phân từ bất quy tắc hầu hết thuộc nhóm -ere và dễ thuộc nhất khi học theo vần.
| Động từ | Nghĩa | Quá khứ phân từ | Trợ động từ |
|---|---|---|---|
| fare | làm | fatto | avere |
| dire | nói | detto | avere |
| prendere | lấy, cầm; đi (xe) | preso | avere |
| mettere | đặt, để; mặc | messo | avere |
| vedere | nhìn thấy, xem | visto | avere |
| leggere | đọc | letto | avere |
| scrivere | viết | scritto | avere |
| chiudere | đóng | chiuso | avere |
| aprire | mở | aperto | avere |
| chiedere | hỏi, xin | chiesto | avere |
| rispondere | trả lời | risposto | avere |
| perdere | mất, thua; lỡ (tàu) | perso | avere |
| vincere | thắng | vinto | avere |
| nascere | sinh ra | nato | essere |
| vivere | sống | vissuto | essere / avere |
| rimanere | ở lại, còn lại | rimasto | essere |
| venire | đến | venuto | essere |
| bere | uống | bevuto | avere |
| scegliere | chọn | scelto | avere |
| rompere | làm vỡ, làm hỏng | rotto | avere |
| spendere | tiêu (tiền) | speso | avere |
| decidere | quyết định | deciso | avere |
| offrire | mời, tặng, đề nghị | offerto | avere |
| succedere | xảy ra | successo | essere |
| -tto | fatto, detto, letto, scritto, rotto, tradotto, cotto |
| -so | preso, sceso, speso, acceso, deciso, chiuso, perso, riso |
| -sto | chiesto, risposto, rimasto, visto, posto |
| -rto | aperto, offerto, coperto, scoperto, morto |
| -nto | vinto, pianto, spento, dipinto, raggiunto |
| -sso | messo, promesso, successo, discusso, mosso |
Chọn trợ động từ nào là chuyện khác: xem essere hay avere trong passato prossimo.
Những động từ nào có tương lai bất quy tắc?
Đuôi tương lai không bao giờ đổi (-ò, -ai, -à, -emo, -ete, -anno). Chỉ gốc thay đổi, và gốc đó cũng dùng cho condizionale: andrò, andrei.
| Động từ | Nghĩa | Tương lai (io) | tu | lui / lei | noi | voi | loro |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| essere | là, thì, ở | sarò | sarai | sarà | saremo | sarete | saranno |
| avere | có | avrò | avrai | avrà | avremo | avrete | avranno |
| andare | đi | andrò | andrai | andrà | andremo | andrete | andranno |
| fare | làm | farò | farai | farà | faremo | farete | faranno |
| stare | ở, ở lại | starò | starai | starà | staremo | starete | staranno |
| dare | cho, đưa | darò | darai | darà | daremo | darete | daranno |
| potere | có thể | potrò | potrai | potrà | potremo | potrete | potranno |
| dovere | phải | dovrò | dovrai | dovrà | dovremo | dovrete | dovranno |
| sapere | biết | saprò | saprai | saprà | sapremo | saprete | sapranno |
| vedere | nhìn thấy, xem | vedrò | vedrai | vedrà | vedremo | vedrete | vedranno |
| vivere | sống | vivrò | vivrai | vivrà | vivremo | vivrete | vivranno |
| cadere | ngã, rơi | cadrò | cadrai | cadrà | cadremo | cadrete | cadranno |
| volere | muốn | vorrò | vorrai | vorrà | vorremo | vorrete | vorranno |
| venire | đến | verrò | verrai | verrà | verremo | verrete | verranno |
| tenere | cầm, giữ | terrò | terrai | terrà | terremo | terrete | terranno |
| rimanere | ở lại, còn lại | rimarrò | rimarrai | rimarrà | rimarremo | rimarrete | rimarranno |
| bere | uống | berrò | berrai | berrà | berremo | berrete | berranno |
| tradurre | dịch | tradurrò | tradurrai | tradurrà | tradurremo | tradurrete | tradurranno |
Có ba nhóm: rụng nguyên âm trước r, gấp đôi r, và các động từ ngắn nhóm -are giữ nguyên a; riêng essere thành sarò.
| andr-, avr-, dovr-, potr-, sapr-, vedr-, vivr-, cadr- | andrò, avrò, dovrò, potrò, saprò, vedrò, vivrò, cadrò |
| -rr- | verrò, vorrò, terrò, rimarrò, berrò, tradurrò |
| far-, dar-, star- | farò, darò, starò |
| sar- | sarò |
Cách dùng thì này có trong bài thì tương lai tiếng Ý.
Còn imperfetto, congiuntivo và mệnh lệnh?
- Imperfetto: chỉ essere thật sự bất quy tắc (ero, eri, era…). Bere, dire, fare, tradurre dùng gốc dài với đuôi có quy tắc: bevevo, dicevo, facevo, traducevo.
- Congiuntivo presente: xuất phát từ io: vengo → venga, faccio → faccia, posso → possa. Năm động từ đi riêng: sia, abbia, sappia, stia, dia. Xem trang congiuntivo presente.
- Mệnh lệnh: năm dạng ngắn cho tu (va', fa', da', sta', di') và ba động từ mượn congiuntivo (sii, abbi, sappi). Xem câu mệnh lệnh tiếng Ý.
Học thuộc thế nào?
Học theo nhóm, đừng học theo bảng chữ cái. Mỗi động từ nhớ ba dạng: nguyên mẫu, io ở hiện tại, phân từ (venire, vengo, venuto). Đặt câu về chính mình (Esco alle otto. Bevo un caffè.) và tự kiểm tra: che cột lại, viết ra, rồi so.
Luyện tập
- Ogni sabato io ______ (uscire) con i colleghi.
- Tu che cosa ______ (bere) a colazione?
- I miei genitori ______ (venire) a trovarmi a giugno.
- Ieri Paola ______ (scrivere) tre pagine. (passato prossimo)
- L'anno prossimo loro ______ (andare) in Sicilia. (futuro)
Đáp án
- esco · 2. bevi · 3. vengono · 4. ha scritto · 5. andranno
Câu 1: uscire đổi gốc thành esc- ở các ngôi có trọng âm rơi vào gốc. Câu 3: động từ nhóm -go, loro theo io. Câu 5: tương lai của andare rụng nguyên âm (andr-).
Câu hỏi thường gặp
Tiếng Ý có nhiều động từ bất quy tắc không?
Nhiều, nếu tính cả động từ ghép như proporre hay riuscire, nhưng quy về chỉ vài chục mẫu. Bảng đi kèm bộ sách A1–B1 của chúng tôi có bảy mươi động từ, trong đó nhiều động từ chỉ bất quy tắc ở phân từ.
Capire và finire có bất quy tắc không?
Không. Chúng thêm -isc- ở bốn ngôi của hiện tại (capisco, capisci, capisce, capiscono) một cách đều đặn. Cả hai kiểu có trong trang thì hiện tại tiếng Ý.
Có cần học passato remoto không?
Để nói chuyện ở hầu hết nước Ý, passato prossimo là đủ. Passato remoto (fu, ebbe, disse, venne) cần khi đọc tiểu thuyết và sách sử; có thể để sau B1.
Dùng bảng đầy đủ
Bảng đầy đủ các dạng bất quy tắc từ A1 đến B1, đủ các thì và có nghĩa tiếng Việt, mở miễn phí trong bản đồ ngữ pháp của từng cuốn: bảng A1, A2, B1. Để luyện với hội thoại và bài tập tự chấm, Unità 1 của Italiano A1 miễn phí khi bạn nhập email; trang giới thiệu sách Italiano A1 cho biết phần tiếp theo. Chưa rõ mình ở đâu? Làm bài kiểm tra trình độ A1 hoặc xem ngữ pháp A1.
Nguồn tham khảo
Kiểm tra ngày 11/11/2026.
- Treccani, coniugazione verbale, Enciclopedia dell'Italiano: chỗ bất quy tắc tập trung ở đâu; imperfetto chỉ bất quy tắc với essere.
- Treccani, Vocabolario: các mục từ có ghi dạng bất quy tắc, ví dụ andare và piacere.
- Tullio De Mauro, Il Nuovo De Mauro (Internazionale): andare, từ điển miễn phí ghi các dạng của từng động từ.