Trang chủ›Học›Tiếng Ý A1›Ngữ pháp A1
Ngữ pháp tiếng Ý A1: mọi chủ điểm ở một nơi
Ngữ pháp tiếng Ý A1 gói gọn trong chín chủ điểm: mạo từ, giống và số của danh từ, hai động từ essere và avere, thì hiện tại của động từ đều cộng một nhúm động từ bất quy tắc, c'è và ci sono, từ sở hữu, giới từ cơ bản, động từ piacere, và cái nhìn đầu tiên về passato prossimo. Với chín thứ ấy bạn giới thiệu được bản thân, tả được nơi mình ở, gọi món ở quán, nói về gia đình và kể hôm qua đã làm gì. Trang này giải thích ngắn gọn từng chủ điểm kèm ví dụ, và dẫn tới bài viết dài hơn ở những chủ điểm đã có.
1. Mạo từ: il, la, un, una và các dạng khác
Tiếng Ý có bảy dạng mạo từ xác định ("the") và bốn dạng mạo từ không xác định ("a"). Chọn dạng nào tuỳ giống và số của danh từ, và tuỳ âm đầu của từ đứng sau: il libro (quyển sách), la casa (ngôi nhà), lo studente (sinh viên), l'amico (người bạn), i libri, gli studenti, le case. Mạo từ không xác định cũng theo cách ấy: un libro, una casa, uno studente, un'amica (một người bạn nữ). Bảng đầy đủ và các trường hợp khó nằm trong bài mạo từ xác định và không xác định tiếng Ý.
2. Giống và số của danh từ
Mọi danh từ tiếng Ý đều thuộc giống đực hoặc giống cái, và đuôi từ thường cho bạn biết. Danh từ đuôi -o phần lớn là giống đực, số nhiều thành -i: il ragazzo, i ragazzi (cậu bé, các cậu bé). Danh từ đuôi -a phần lớn là giống cái, số nhiều thành -e: la ragazza, le ragazze. Danh từ đuôi -e có thể thuộc giống nào cũng được, số nhiều thành -i: il ristorante, i ristoranti; la chiave, le chiavi (chìa khoá, các chìa khoá). Từ kết thúc bằng nguyên âm có dấu trọng âm hay bằng phụ âm thì không đổi: la città, le città (thành phố, các thành phố); il bar, i bar.
3. Essere và avere
Essere (là, thì, ở) và avere (có) là hai động từ bạn dùng nhiều nhất, và cả hai đều bất quy tắc: sono, sei, è, siamo, siete, sono và ho, hai, ha, abbiamo, avete, hanno. Essere nói về danh tính, quốc tịch, nghề nghiệp và miêu tả: Sono inglese (tôi là người Anh), Marco è medico (Marco là bác sĩ). Avere nói về sở hữu, tuổi và những trạng thái mà tiếng Việt diễn đạt bằng tính từ: Ho una sorella (tôi có một chị/em gái), Ho trent'anni (tôi ba mươi tuổi), Abbiamo fame (chúng tôi đói). So sánh đầy đủ, có bài luyện, nằm trong bài essere hay avere ở A1.
4. Thì hiện tại
Động từ đều chia làm ba nhóm theo đuôi nguyên mẫu: -are (parlare, nói), -ere (prendere, lấy) và -ire (dormire, ngủ). Bạn bỏ đuôi ấy và thêm đuôi của nhóm: parlo, parli, parla, parliamo, parlate, parlano; prendo, prendi, prende, prendiamo, prendete, prendono; dormo, dormi, dorme, dormiamo, dormite, dormono. Một số động từ -ire chèn -isc- vào bốn trong sáu ngôi: capire (hiểu) cho capisco, capisci, capisce và capiscono, nhưng capiamo và capite thì không. Đại từ chủ ngữ thường được bỏ đi, vì đuôi động từ đã nói rõ ai làm: Parliamo italiano (chúng tôi nói tiếng Ý).
Những động từ bất quy tắc bạn cần ở A1 là một danh sách ngắn: andare (vado, vai, va, andiamo, andate, vanno), fare (faccio, fai, fa, facciamo, fate, fanno), stare, venire, uscire, potere, volere, dovere, sapere và dire. Tất cả, cùng với các biến đổi chính tả của động từ -care và -ciare, được nói trong bài thì hiện tại tiếng Ý kèm bài tập.
5. C'è và ci sono
C'è nghĩa là "có" (một thứ) và ci sono là "có" (nhiều thứ). Bạn chọn theo số của thứ đang tồn tại: C'è una farmacia in piazza (có một hiệu thuốc ở quảng trường); Ci sono due banche in centro (có hai ngân hàng ở trung tâm). Phủ định đặt non lên trước: Non c'è tempo (không có thời gian).
6. Từ sở hữu: mio, tuo, suo
Từ sở hữu hợp với thứ được sở hữu, không phải với người sở hữu, và thường đi kèm mạo từ: il mio libro (quyển sách của tôi), la mia casa (nhà của tôi), i miei amici (các bạn của tôi), le mie chiavi (chìa khoá của tôi). Cùng mẫu ấy cho tuo (của bạn), suo (của anh ấy, của cô ấy), nostro (của chúng tôi) và vostro (của các bạn); loro (của họ) không bao giờ đổi: il loro gatto, la loro casa. Ngoại lệ duy nhất ở A1: với một thành viên gia đình ở số ít thì không có mạo từ: mia madre (mẹ tôi), tuo fratello (anh/em trai bạn), nhưng i miei fratelli (các anh em tôi) và il loro padre, vì loro luôn giữ mạo từ.
7. Giới từ: những điều cơ bản
Ở A1 bạn cần các giới từ ngắn trong cách dùng thông dụng nhất. A đi với thành phố và giờ giấc: Vivo a Roma (tôi sống ở Roma), alle otto (lúc tám giờ). In đi với quốc gia, vùng và nhiều địa điểm: in Italia, in centro, in ufficio (ở văn phòng). Di chỉ nguồn gốc và sở hữu: Sono di Milano (tôi đến từ Milano), il libro di Anna (sách của Anna). Da nghĩa là "từ" hoặc "ở nhà ai": Vengo da Napoli (tôi đến từ Napoli), Mangiamo da Marco (chúng tôi ăn ở nhà Marco). Con (với), per (cho, để) và su (trên) hoàn tất danh sách. Khi a, di, da, in và su gặp mạo từ xác định, chúng ghép lại: al bar, nel libro, sul tavolo. Học dần khi gặp; hệ thống đầy đủ sẽ đến sau.
8. Piacere
Để nói bạn thích một thứ gì, tiếng Ý lật ngược câu: thứ bạn thích là chủ ngữ, còn bạn là người mà nó "làm hài lòng". Nên bạn nói Mi piace il caffè (tôi thích cà phê, nghĩa đen "cà phê làm tôi hài lòng") và Mi piacciono i gelati (tôi thích kem), với piace cho một thứ số ít hoặc một hoạt động (Mi piace nuotare, tôi thích bơi) và piacciono cho số nhiều. Người thích đổi theo đại từ: ti piace (bạn thích), gli piace (anh ấy thích), le piace (cô ấy thích), ci piace (chúng tôi thích). Với tên riêng dùng a: A Luca piace la pizza (Luca thích pizza). Để nói "không thích", đặt non lên trước: Non mi piace il pesce.
9. Passato prossimo: cái nhìn đầu tiên
Chủ điểm A1 cuối cùng là kể về hôm qua. Passato prossimo gồm trợ động từ ở thì hiện tại (avere hoặc essere) cộng phân từ quá khứ: động từ -are cho -ato (mangiato), -ere cho -uto (avuto), -ire cho -ito (dormito). Phần lớn động từ dùng avere: Ho mangiato una pizza (tôi đã ăn một chiếc pizza), Abbiamo dormito bene (chúng tôi đã ngủ ngon). Động từ chỉ chuyển động và thay đổi, như andare, venire, arrivare và partire, dùng essere, và khi ấy phân từ hợp với chủ ngữ: Maria è andata al mare (Maria đã đi biển), Siamo arrivati tardi (chúng tôi đã đến muộn). Vài phân từ thông dụng bất quy tắc: fatto (fare), detto (dire), letto (leggere), preso (prendere), visto (vedere). Cách chọn trợ động từ được giải thích trong bài essere hay avere ở passato prossimo.
Luyện tập: mỗi chủ điểm một câu
Điền vào chỗ trống hoặc chọn dạng đúng. Đáp án và lý do một dòng ở ngay dưới.
- ___ zaino è nuovo. (chiếc ba lô)
- Số nhiều của la chiave là ___.
- Luisa ___ ventidue anni.
- Noi ___ (finire) il lavoro alle sei.
- ___ molti turisti a Venezia.
- Questa è ___ (của tôi) macchina.
- Abito ___ Torino, ___ Italia.
- Non mi ___ gli spinaci.
- Ieri Paolo ___ (andare) a Firenze.
Đáp án
- Lo zaino. Vì sao: danh từ giống đực số ít bắt đầu bằng z dùng lo, không dùng il.
- Le chiavi. Vì sao: danh từ giống cái đuôi -e có số nhiều đuôi -i, và mạo từ thành le.
- Luisa ha ventidue anni. Vì sao: tiếng Ý "có" số tuổi, nên tuổi dùng avere.
- Noi finiamo. Vì sao: finire là động từ -isc-, nhưng noi và voi không bao giờ có -isc-.
- Ci sono molti turisti. Vì sao: turisti là số nhiều, nên cần ci sono, không phải c'è.
- La mia macchina. Vì sao: từ sở hữu hợp với macchina, giống cái số ít, và giữ mạo từ.
- Abito a Torino, in Italia. Vì sao: a đi với thành phố, in đi với quốc gia.
- Non mi piacciono gli spinaci. Vì sao: spinaci là số nhiều, nên động từ là piacciono.
- Paolo è andato a Firenze. Vì sao: andare là động từ chuyển động, nên dùng essere, và phân từ hợp với Paolo.
Học tiếp ở đâu
Hãy học các chủ điểm theo đúng thứ tự trên: mạo từ và danh từ trước, rồi essere và avere, rồi thì hiện tại, vì hầu hết mọi thứ khác đều xây trên ba nền ấy. Trang tiếng Ý A1 liệt kê bài viết miễn phí cho từng bước, kể cả số đếm, ngày tháng và giờ và một bộ bài tập A1 tổng hợp có đáp án.
Italiano A1, sách giáo trình tương tác của chúng tôi, đi theo đúng các chủ điểm này qua 8 Unità, với audio cho hội thoại và bài tập chấm câu trả lời kèm lời giải "Vì sao?" ở từng chỗ sửa. Bạn đọc trên trình duyệt, không phải PDF, và Unità 1 miễn phí: thử bài học A1 miễn phí hoặc xem Italiano A1 dạy gì, từng Unità một.
Câu hỏi thường gặp
Ngữ pháp tiếng Ý A1 có bao nhiêu chủ điểm?
Đếm theo cách các giáo trình đếm thì khoảng chín hay mười: chín chủ điểm trên trang này, cộng thêm ở một số sách là sự hợp giống số của tính từ và ngày, tháng, số đếm, những thứ vừa là từ vựng vừa là ngữ pháp.
Nên học chủ điểm ngữ pháp A1 nào trước?
Mạo từ và giống của danh từ, vì không câu nào chạy được nếu thiếu chúng, rồi essere và avere, rồi thì hiện tại của động từ đều. Khi ba thứ ấy đã thành phản xạ, phần còn lại của A1 chủ yếu là từ vựng và vài mẫu câu như piacere.
Passato prossimo có thật sự thuộc A1 không?
Có, ở dạng đơn giản nhất: phân từ đều, các phân từ bất quy tắc thông dụng nhất, và quy tắc cơ bản là avere mặc định còn động từ chuyển động và thay đổi dùng essere. Những điểm tinh tế hơn, như động từ phản thân và sự hợp với đại từ, thuộc A2 và B1.