Trang chủ›Blog›Passato prossimo hay imperfetto: cách chọn, kèm ví dụ và bài luyện tập
Passato prossimo hay imperfetto: cách chọn, kèm ví dụ và bài luyện tập
Dùng passato prossimo (thì quá khứ gần) cho những sự việc bạn trình bày như đã xong: một chuyện đã xảy ra, đã bắt đầu hay đã kết thúc, hoặc xảy ra một số lần nhất định. Dùng imperfetto (thì quá khứ chưa hoàn thành) cho những gì đang diễn ra xung quanh các sự việc đó: miêu tả, trạng thái, tuổi tác và giờ giấc, thói quen và hành động đang dở dang. Một phép thử nhanh: nếu câu trả lời cho câu hỏi “rồi sau đó chuyện gì xảy ra?”, hãy chọn passato prossimo; nếu câu dựng bối cảnh, hãy chọn imperfetto.
Khác biệt thật sự là gì?
Hai thì khác nhau ở góc nhìn. Passato prossimo cho thấy hành động trọn vẹn, kể cả lúc kết thúc; imperfetto đặt bạn vào bên trong hành động, không thấy điểm kết. Các nhà ngữ pháp gọi đây là thể hoàn thành (perfective) và thể chưa hoàn thành (imperfective).
- Sabato ho pulito la cucina. (Thứ Bảy tôi đã dọn bếp.) Xong.
- Sabato pulivo la cucina… (Thứ Bảy tôi đang dọn bếp…) Rồi sao?
Câu thứ hai nghe như còn dở: imperfetto thường cần một sự việc hoặc một khung thời gian để bám vào.
Độ dài không quyết định: Ho insegnato a Parma per dodici anni (Tôi đã dạy ở Parma mười hai năm) kéo dài nhưng đã khép lại, nên dùng passato prossimo.
Nên tự hỏi câu nào?
| Tự hỏi | Thì | Ví dụ |
|---|---|---|
| Một sự việc đơn lẻ đã xong? | passato prossimo | Ho bruciato la torta. (Tôi làm cháy cái bánh rồi.) |
| Một khoảng thời gian đã khép lại? | passato prossimo | Ho aspettato l'autobus per mezz'ora. (Tôi đã chờ xe buýt nửa tiếng.) |
| Một bước trong chuỗi sự việc? | passato prossimo | Ho spento la luce e sono uscito. (Tôi tắt đèn rồi đi ra ngoài.) |
| Miêu tả, trạng thái hay cảm xúc? | imperfetto | La stanza era piccola e faceva freddo. (Căn phòng nhỏ và lạnh.) |
| Một thói quen? | imperfetto | D'estate andavamo al lago. (Mùa hè chúng tôi thường ra hồ.) |
| Đang diễn ra thì có chuyện xảy đến? | imperfetto + passato prossimo | Guardavo un film quando mi ha chiamato Irene. (Tôi đang xem phim thì Irene gọi.) |
Có tin được các từ tín hiệu không?
Chúng cho thấy trường hợp thường gặp, không phải luật. Chẳng hạn, mục từ về passato prossimo trong bách khoa thư Treccani ghép thì này với sempre cho những khoảng thời gian kéo dài tới hiện tại.
- sempre, spesso: imperfetto cho thói quen: Da ragazzo leggevo sempre a letto (Hồi nhỏ tôi luôn đọc sách trên giường). Nhưng dùng passato prossimo cho khoảng thời gian kéo tới bây giờ hoặc đã khép lại: Ho sempre abitato in questa città (Từ trước tới giờ tôi luôn sống ở thành phố này); L'anno scorso sono andata spesso a teatro (Năm ngoái tôi hay đi xem kịch).
- da piccolo/a: imperfetto cho khung cảnh tuổi thơ (Da piccola avevo paura dei cani, Hồi bé tôi sợ chó), nhưng chuyện xảy ra một lần thì vẫn là một sự việc: Da piccolo mi sono rotto un braccio (Hồi bé tôi bị gãy tay).
- mentre: nghĩa “trong lúc (đang)” thường đi với imperfetto; nghĩa “còn, trái lại” thì đi với thì nào cũng được: Io ho cucinato, mentre tu hai dormito (Tôi nấu ăn, còn bạn thì ngủ).
- ieri: thường đi với passato prossimo, nhưng khung cảnh của hôm qua thì dùng imperfetto: Ieri pioveva e non avevo l'ombrello (Hôm qua trời mưa mà tôi không mang ô).
- una volta: nghĩa “một lần” dùng passato prossimo (Sono stato in Sicilia solo una volta, Tôi mới đến Sicilia đúng một lần); nghĩa “ngày xưa” dùng imperfetto (Una volta qui c'era un cinema, Ngày xưa ở đây có một rạp chiếu phim).
- all'improvviso: đánh dấu sự việc bất ngờ, không phải cả câu: All'improvviso ho capito che nessuno mi ascoltava (Bỗng nhiên tôi nhận ra chẳng ai nghe mình nói).
Hành động bị cắt ngang diễn ra thế nào?
Imperfetto dựng lên một hành động đang diễn ra; passato prossimo chen ngang vào.
- Mentre lavavo i piatti, è saltata la corrente. (Trong lúc tôi đang rửa bát thì mất điện.)
- Lavavo i piatti quando è saltata la corrente. (Cùng nghĩa, dùng quando.)
Hai động từ ở imperfetto cho hai bối cảnh song song (Mentre io guidavo, i bambini dormivano, Trong lúc tôi lái xe, bọn trẻ ngủ); hai động từ ở passato prossimo cho một chuỗi sự việc (Quando ho sentito il campanello, ho aperto la porta, Khi nghe tiếng chuông, tôi ra mở cửa).
Những động từ nào đổi nghĩa theo thì?
Passato prossimo cho một khoảnh khắc hay một kết quả, imperfetto cho một trạng thái hay một ý định; tiếng Việt, cũng như tiếng Anh, thường phải dùng hai động từ khác nhau.
| Động từ | Passato prossimo | Imperfetto |
|---|---|---|
| sapere | Ho saputo del tuo nuovo lavoro. (Mình nghe tin bạn có việc mới rồi.) | Sapevo già tutto. (Tôi đã biết hết từ trước.) |
| conoscere | Ho conosciuto Ettore in palestra. (Tôi quen Ettore ở phòng tập.) | Conoscevo bene quella zona. (Tôi rành khu đó.) |
| potere | Non ho potuto aiutarlo. (Tôi đã không giúp được anh ấy, và thực tế là không giúp.) | Potevamo uscire solo il sabato. (Hồi đó chúng tôi chỉ được ra ngoài vào thứ Bảy.) |
| volere | Non ha voluto mangiare. (Anh ấy không chịu ăn.) | Volevo scriverti, ma… (Mình định viết cho bạn, nhưng…) |
Dovere cũng giống potere: ho dovuto (tôi đã phải làm, và đã làm) và dovevo (lẽ ra tôi phải làm). Chú ý ausiliare (trợ động từ): động từ khuyết thiếu thường mượn ausiliare của động từ đi sau, nên non ho potuto lavorare nhưng non sono potuto uscire. Để lần nào cũng chọn đúng ausiliare, hãy xem essere hay avere ở passato prossimo.
Một câu chuyện, kể hai lần
Bản 1, chỉ có sự việc: Sabato ho preso il treno per Verona. Sono arrivata alle dieci, ho pranzato in centro e sono tornata a casa. (Thứ Bảy tôi bắt tàu đi Verona. Tôi đến nơi lúc mười giờ, ăn trưa ở trung tâm rồi về nhà.)
Bản 2, sự việc cộng bối cảnh: Sabato pioveva e faceva freddo. Ero stanca, ma ho preso il treno per Verona. Mentre cercavo una trattoria, ho incontrato una vecchia compagna di scuola. Si era trasferita lì un anno prima e io non lo sapevo! Abbiamo pranzato insieme e ho perso il treno del ritorno.
(Thứ Bảy trời mưa và lạnh. Tôi mệt, nhưng vẫn bắt tàu đi Verona. Trong lúc đang tìm một quán trattoria, tôi tình cờ gặp một cô bạn học cũ. Cô ấy đã chuyển đến đó từ một năm trước mà tôi không hề biết! Chúng tôi ăn trưa cùng nhau và tôi lỡ chuyến tàu về.)
Imperfetto thêm bối cảnh vào: thời tiết, một cảm giác, một hành động đang diễn ra. Si era trasferita là thì thứ ba, trapassato prossimo (quá khứ của quá khứ: imperfetto của avere hoặc essere + phân từ), dùng cho sự việc xảy ra trước một thời điểm khác trong quá khứ: bây giờ bạn chỉ cần nhận ra nó.
Luyện tập
Chia động từ trong ngoặc ở passato prossimo hoặc imperfetto.
- Da ragazza Elena ______ (giocare) a pallavolo tutti i sabati.
- Sabato sera Marta ______ (uscire) con le colleghe ed è tornata a casa a mezzanotte.
- Mentre Sara ______ (parlare) al telefono, il gatto è saltato sul tavolo.
- ______ (essere) le undici quando finalmente è arrivato il taxi.
- Ho chiamato Luca per dargli la notizia, ma lui la ______ (sapere) già.
- Stamattina ______ (io, sapere) dal giornale che il museo resta chiuso fino a maggio.
- Mio zio ______ (lavorare) in banca per trent'anni, poi ha cambiato vita.
- Ti ______ (io, volere) chiamare, ma mi si è scaricato il telefono.
Đáp án
- giocava: một thói quen lặp lại trong một giai đoạn quá khứ.
- è uscita: một sự việc đã xong nằm trong chuỗi sự việc; uscire đi với essere, nên phân từ hợp với Marta.
- parlava: hành động đang diễn ra thì bị cắt ngang.
- Erano: giờ giấc dùng imperfetto, ở số nhiều vì le undici.
- sapeva: một trạng thái: anh ấy đã biết từ trước.
- ho saputo: khoảnh khắc biết tin.
- ha lavorato: một khoảng thời gian đã khép lại, dù dài bao nhiêu.
- volevo: một ý định không thành; ho voluto sẽ có nghĩa là cuộc gọi đã thực sự diễn ra.
Câu hỏi thường gặp
Imperfetto có giống thì quá khứ tiếp diễn trong tiếng Anh không?
Chỉ một phần. Cấu trúc was/were + -ing của tiếng Anh (gần với “lúc đó đang…” trong tiếng Việt) thường thành imperfetto (Dormivo, Tôi đang ngủ) hoặc stavo + gerundio (dạng -ando/-endo). Nhưng imperfetto còn đảm nhận cả used to và would chỉ thói quen (“hồi đó thường…”), và các trạng thái đơn thuần như I knew (tôi biết) hay it was cold (trời lạnh). Ngược lại, một số câu quá khứ tiếp diễn trong tiếng Anh lại mô tả một khoảng thời gian đã khép lại: I was working all day yesterday là Ieri ho lavorato tutto il giorno.
Nói về tuổi và giờ trong quá khứ thì dùng thì nào?
Imperfetto, vì tuổi và giờ giấc là bối cảnh: Avevo diciannove anni (Lúc đó tôi mười chín tuổi), Erano le sette (Lúc đó là bảy giờ). Giờ giấc ở số nhiều, trừ l'una, mezzogiorno và mezzanotte: Era mezzanotte. Dùng passato prossimo khi chính tuổi hay giờ là một sự việc: Ho compiuto trent'anni a marzo (Tôi tròn ba mươi tuổi vào tháng 3).
Cả hai thì đều đúng được không?
Thường là được, nhưng nghĩa khác nhau. L'estate scorsa andavo in piscina ogni mattina vẽ ra một nếp sinh hoạt; L'estate scorsa sono andato in piscina ogni mattina tổng kết cả mùa hè như một khối. Hãy chọn theo điều bạn muốn nhấn mạnh. Nhà văn và nhà báo đôi khi đặt các sự việc đơn lẻ ở imperfetto để tạo hiệu ứng (imperfetto narrativo); trong những câu chuyện của chính bạn, hãy giữ các sự việc đã xong ở passato prossimo.
Luyện tiếp từ đây
Trang học thử Italiano B1 miễn phí là một hội thoại thật trong Unità 1, có audio và bài tập, không cần đăng nhập. Trong Italiano B1, Unità 1 · Piacere, sono io! ôn lại cả hai thì, mentre/quando và sapere/conoscere; Unità 2 · Storie di famiglia quay lại sự đối lập này và thêm trapassato prossimo. Đáp án nào cũng có lời giải “Vì sao?”, giải thích bằng ngôn ngữ của bạn. Đọc miễn phí Unità 1 của Italiano B1 sau khi đăng nhập bằng email, hoặc xem Italiano B1 gồm những gì.
Bài liên quan: động từ phản thân tiếng Ý.
Nguồn tham khảo
Kiểm tra ngày 27/10/2026.
- Nicola Grandi, Aspetto, Enciclopedia dell'Italiano, Treccani (2010): thể hoàn thành và thể chưa hoàn thành; passato prossimo gần với thể hoàn thành, imperfetto thuộc thể chưa hoàn thành.
- Eva Wiberg, Imperfetto, Enciclopedia dell'Italiano, Treccani (2010): cách dùng chỉ hành động đang diễn ra, thói quen và bối cảnh; imperfetto narrativo trong văn chương và báo chí.
- Eva Wiberg, Passato prossimo, Enciclopedia dell'Italiano, Treccani (2011): passato prossimo với sempre và mai cho những khoảng thời gian kéo tới hiện tại.
- Eva Wiberg, Trapassato prossimo, Enciclopedia dell'Italiano, Treccani (2011): imperfetto của ausiliare + phân từ, cho sự việc đã hoàn tất trước một sự việc quá khứ khác.
- Treccani Vocabolario: sapere (nghĩa 3b: biết được, được báo tin; chủ yếu dùng ở passato prossimo) và conoscere (nghĩa 5: dùng với người).